ĐỊA ĐIỂM THÀNH LẬP LỰC LƯỢNG THANH NIÊN XUNG PHONG TỈNH CÀ MAU

Địa điểm thành lập lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau tọa lạc tại ấp Lộ Xe, Xã Lương Thế Trân, tỉnh Cà Mau.

Lực lượng thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau do Tỉnh đoàn phụ trách, đơn vị đầu tiên được thành lập ngày 20/04/1966, là một Đại đội gồm 106 thanh niên. Trong đó, có 53 nữ thanh niên xung phong, do đồng chí Lê Minh Hòa làm Đại đội trưởng, đồng chí Trần Văn Hữu (Tư Thắng) làm chính trị viên. Đơn vị được trang bị 20 khẩu súng trường (19 khẩu K44, 01 khẩu súng trường Đức), lấy phiên hiệu là Đại đội thanh niên xung phong Nguyễn Việt Khái I. Địa điểm thành lập đơn vị thuộc địa bàn xã Phú Hưng, huyện Cái Nước (nay là xã Lương Thế Trân, tỉnh Cà Mau).

So với các địa bàn khác, xã Phú Hưng là địa điểm có nhiều lợi thế, đáp ứng được các yêu cầu hoạt động và phát triển của lực lượng thanh niên xung phong trong những ngày mới thành lập. Đây là vùng tiếp giáp các xã vùng căn cứ kháng chiến, có hệ thống các sông, rạch chằng chịt, thông với các khu căn cứ cách mạng, đặc biệt nằm lân cận Khu Căn cứ Tỉnh ủy tại Xẻo Đước. Từ những năm đầu kháng chiến chống Mỹ, do có địa hình an toàn, những đồng chí lãnh đạo Đảng và các cơ quan lãnh đạo đoàn thể đã đóng quân ở đây. Phú Hưng cũng là vùng đất có truyền thống đấu tranh cách mạng, nhiều cán bộ trung kiên đã trưởng thành từ mảnh đất này và có nhiều đóng góp vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Giữa năm 1967, lực lượng Thanh niên xung phong Cà Mau thành lập thêm 02 đơn vị Đại đội thanh niên xung phong Nguyễn Việt Khái II, Nguyễn Việt Khái III, tổng quân số là 240 đồng chí. Đây là lực lượng phục vụ chiến đấu ở tuyến đường 1C và kinh Vĩnh Tế. Quá trình vận chuyển trên Đường 1C vượt qua muôn vàn khó khăn, gian khổ. Địch thường xuyên đánh phá ác liệt để ngăn chặn chi viện của ta. Chúng cho rằng: Muốn bình định miền Tây Nam Bộ phải cắt đứt bằng được con đường này. Tại đây, mỗi ngày có hàng trăm lượt máy bay ném bom bắn phá, kể cả B52 ném bom rải thảm, pháo bầy, cày nát địa hình. Trên các tuyến kinh, tàu địch thay phiên nhau tuần tra, kiểm soát ngày đêm. Đồng thời, chúng thường xuyên tổ chức hành quân càn quét, tung biệt kích rình rập đánh phá. Lực lượng vận chuyển phải chiến đấu quyết liệt với địch để mở đường mà đi, bảo vệ người, bảo vệ hàng, quyết tâm bám trụ giữ vững Đường 1C thông suốt. Ngày lo trú ẩn và đánh địch, đêm đến mỗi người một xuồng vận chuyển suốt đêm.

Ngoài lực lượng thanh niên xung phong thoát ly mang tên Nguyễn Việt Khái I, II, III, lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau còn thành lập đơn vị thanh niên xung phong bán thoát ly hoạt động tại địa bàn tỉnh Cà Mau và chiến trường Tây Nam Bộ. Lực lượng này được thành lập gồm 03 đại đội mang phiên hiệu Quyết thắng I, II, III, quân số là 240 đồng chí. Các đơn vị Quyết thắng làm nhiệm vụ liên hệ, phối hợp cùng lực lượng Thanh niên xung phong Cà Mau tại tuyến Đường 1C, vận chuyển vũ khí, tài liệu từ Campuchia đưa về chiến trường miền Tây. Hoạt động ở địa bàn sông nước Cà Mau, đơn vị phải khéo léo vận dụng địa hình để vận chuyển vũ khí đi xuyên đêm bằng xuồng qua các sông Cửa Lớn, Năm Căn, Tam Giang, Bảy Háp, Ông Đốc… đến các sông Cái Lớn - Ba Đình  (U Minh Thượng) ở tuyến Đường 1C. Trong suốt thời gian hoạt động, thanh niên xung phong Quyết Thắng đã vận chuyển trên  2.000 tấn vũ khí từ kho trung chuyển của tuyến Đường 1C (Ba Đình) và B4 của Đoàn 962 phục vụ cho các đơn vị chủ lực miền Tây (Trung đoàn II – Lộc Ninh và Trung đoàn X - Sông Hương, Trung đoàn 1 - U Minh…). Đơn vị đã trực tiếp chiến đấu gần 20 trận đánh, diệt và làm bị thương nhiều sinh lực địch; không ngại khó, khắc phục mọi địa hình đào công sự, làm chiến hào ở miền Đông… Cũng như các Đại đội thanh niên xung phong Nguyễn Việt Khái, Thanh niên xung phong Quyết Thắng sẵn sàng tuyển lực lượng trong đội để bổ sung cho các đơn vị chiến đấu cấp trên.

Trong khoảng thời gian 10 năm chiến đấu, cùng lời thề “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, Thanh niên xung phong Cà Mau với tinh thần chiến đấu và khí thế cách mạng của Thanh niên xung phong giải phóng miền Nam, phát huy cao độ tinh thần xung kích của tuổi trẻ yêu nước; bằng tất cả ý chí, sức mạnh và lòng nhiệt huyết, mỗi thanh niên đã đem tuổi xuân của mình cống hiến vào sự nghiệp chống Mỹ cứu nước của toàn dân. Lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau với gần 800 đồng chí, chiến sĩ thoát ly, tham gia vận chuyển vũ khí, phục vụ bộ đội chiến đấu và tham gia phong trào du kích ở 3 địa bàn (Đông Nam Bộ với Tổng đội thanh niên xung phong; Tuyến đường 1C với Đoàn 195, Quân khu 9; địa bàn Cà Mau với 02 trung đoàn Lộc Ninh, Sông Hương…) đã kết hợp chặt chẽ với các đơn vị phối hợp, vượt qua mọi gian khổ, kiên cường bám trụ trên các tuyến đường huyết mạch, giữ vững tinh thần chiến đấu trước mọi thử thách ác liệt của chiến tranh để làm tròn nghĩa vụ đối với Tổ quốc.

Theo thống kê, lực lượng Thanh niên xung phong Cà Mau có gần 300 người hi sinh và hàng trăm người sống đời tàn tật, nhiều người đã để lại một phần thân thể trên các chiến trường miền Nam. Chính họ là đại diện tiêu biểu cho tuổi trẻ yêu nước của vùng đất Cà Mau trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, nêu cao tinh tinh thần xung kích, sẵn sàng hy sinh để hoàn thành sứ mệnh lịch sử mà Đảng đã giao phó. Với những đóng góp to lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của dân tộc, lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Trong suốt quá trình ra đời và phát triển, ngày một trưởng thành và vững vàng trong chiến đấu, lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau đã dần có mặt trên khắp nơi trên những chiến trường miền Nam; nhưng mảnh đất Phú Hưng- nơi thành lập của đơn vị được xem là cái nôi gắn bó, ghi nhận tình đồng đội, đồng chí và những kỷ niệm sâu sắc về những ngày đầu thành lập còn nhiều gian khó. Từ đây, lực lượng thanh niên xung phong tỉnh nhà đã dần lớn mạnh, kiên định về tư tưởng, chính trị; sẵn sàng  phục vụ chiến đấu, góp phần tô thắm cho trang sử vẻ vang của thanh niên xung phong giải phóng miền Nam.

Cùng với bộ đội mang quyết tâm “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, Thanh niên xung phong Cà Mau là một bộ phận không thể tách rời của Thanh niên xung phong giải phóng miền Nam - một lực lượng làm nên nhiều kỳ tích, có đóng gớp lớn lao trong việc  đảm bảo huyết mạch giao thông với khẩu hiệu “Tim có thể ngừng đập, nhưng mạch máu giao thông không thể tắc”. Những địa danh ghi đậm chiến công của thanh niên xung phong thời kỳ này như tuyến Đường 1C huyền thoại và những câu chuyện về tấm gương chiến đấu, hi sinh của các chiến sĩ thanh niên xung phong Cà Mau đã đi vào lịch sử dân tộc với niềm tự hào bi tráng nhất.

Nơi thành lập lực lượng thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau - Phú Hưng trở thành mảnh đất lưu lại kí ức sâu đậm về địa điểm tập hợp một đội quân cách mạng của tỉnh nhà. Đó là những nam, nữ thanh niên, được tổ chức và hoạt động trên nền tảng của đức hy sinh, lòng dũng cảm, sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì theo tiếng gọi của Tổ quốc, xứng đáng với danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân mà Nhà nước đã trao tặng.

Di tích là địa điểm gặp gỡ đồng đội, đồng chí; họp mặt truyền thống, ôn lại kỷ niệm của những ngày lực lượng thanh niên xung phong mới thành lập của Hội cựu Thanh niên xung phong trong những chuyến công tác về nguồn tại xã Lương Thế Trân, tỉnh Cà Mau.

Di tích không còn vết tích gốc nào được lưu lại; phần đất được xác định khoanh vùng bảo vệ di tích hiện nay nằm trong phần đất quy hoạch của Trung tâm Hành chính xã Lương Thế Trân, có diện tích 370.4m².

Hiện nay, tại Bảo tàng Quân khu 9 có trưng bày một số hình ảnh, hiện vật về Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau; Bảo tàng tỉnh Cà Mau đang tiến hành sưu tầm tư liệu, tài liệu, hình ảnh và các hiện vật có liên quan đến di tích.

Ngày 21/9/2023, Chủ tịch UBND tỉnh đã ký Quyết định số 1689/QĐ-UBND xếp hạng Địa điểm thành lập lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Cà Mau là di tích lịch sử cấp tỉnh.

video tìm hiểu về di tích

BẢN ĐỒ CHỈ ĐƯỜNG